Sınırda Bir Fotoğraf

Sınırda Bir Fotoğraf 

Sûad Haymatlos 




Devlet Bahçeli’nin 1 Ekim 2024 tarihinde Türkiye meclisinin açılışında DEM Parti milletvekilleriyle tokalaşması ile başlayan sürecin üzerinden bir yıl geçti. Devlet yetkililerinin ‘’terörsüz Türkiye süreci’’ olarak adlandırdığı, Abdullah Öcalan’ın ise ‘’barış’’ ve ‘’entegrasyon’’ kavramlarıyla tanımladığı sürecin birinci yılında bu kez Erdoğan DEM Parti grubuyla tokalaştı. Bu gelişmenin ardından basına yansıyan görüntüler yoğun tartışmalara neden oldu. Meclisin açılış resepsiyonunda DEM Parti eş başkanları ve milletvekillerinin Erdoğan’ın karşısında adeta el pençe divan durduğu görüntüler kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Özellikle DEM Parti tabanında yoğun eleştirilere neden olan görüntüler parti yetkilileri ve müzahir kimi kalemler tarafından müzakere ve diyalogun gereği olarak tanımlandı. Oysa eleştirilerin kahir ekseriyeti diyalog kurulmasına değil, siyasetçilerin el pençe divan duruşuna ve jestlerine odaklanıyordu.

Siyasetin Kürdsüzleştirilmesi

Hatırlanacağı üzere, Bahçeli geçtiğimiz yıl bu günlerde Öcalan’a seslenerek; ‘’Türkiye’ye getirilirken ‘her türlü hizmete hazırım’ diyen teröristbaşı, buyursun terörün bittiğini, örgütünün tasfiye edileceğini tek taraflı ilan etsin’’ demişti. Öcalan’ın bu çağrıya olumlu karşılık vermesi üzerine, PKK düzenlediği kongreyle kendini feshettiğini duyurdu. Ardından sembolik silah yakma seremonisi de dahil olmak üzere bir dizi görüntünün aktığı bir fragman izledik, izliyoruz. Bu fragmanın bahse konu son fotoğrafı, oldukça sembolik anlamlar taşıyor. Öcalan şubat ayında yaptığı çağrıyla, bir yandan örgütüne kendini feshetme talimatı verirken öbür yandan ayrı ulus devlet, federasyon, idari özerklik ve kültüralist çözümlerin ‘’tarihsel toplum sosyolojisine’’ cevap olamayacağını söyleyerek Kürdlerin kolektif haklarını ve olası statü modellerini adeta tarih dışına itiyordu. Öcalan’ın otuz yıldır savunduğu temel paradigmayla uyumlu olan bu tez belki de ilk kez bu kadar konsantre ifade edilmiş oluyordu. Nitekim aradan geçen bir yıllık süreye rağmen Kürdlerin tamamının üzerinde hemfikir olduğu ‘anadilde eğitim’ de dahil olmak üzere en asgari hakların dahi müzakere edildiğine dair bir emare yok. Aksine devlet yetkilileri ağız birliğiyle herhangi bir müzakere ve pazarlığın söz konusu olmadığını ve sürecin tek hedefinin ‘Türkiye’yi terörden arındırmak’ olduğunu ısrarla vurguluyorlar. Buna karşın DEM Parti cephesi, Öcalan’ın özgürlüğü, kimi siyasi tutsakların bırakılması, görevden uzaklaştırılan belediye başkanlarının iadesi gibi ‘’düzeltmeler’’ ve devlet ile örgüt ilişkisine dair yasal düzenlemeler önermek dışında somut bir program sunmuş değil. Süreç, genel olarak barış, kardeşlik, demokratikleşme gibi soyut ve muğlak kavramlar üzerinden yürütülüyor. Kürdlerin temel kolektif ve ulusal haklarının tartışılmadığı ve farklı düşünen Kürd kesimlerinin temsil edilmediği süreç adeta siyaset sahnesinin Kürdsüzleştirilmesi işlevi görüyor. Yanı sıra PKK’nin varlığını sonlandırdığı ve Öcalan’ın mutlak biçimde tek aktör haline geldiği mevcut koşullarda DEM Parti’nin de Öcalan’ı tek muhatap olarak ilan etmesi siyaset kurumunun kendi varlık gerekçesini yadsıması anlamına geliyor. Bu durum Kürd siyasi elitini yalnızca işlevsizleştirmekle kalmıyor adeta kimliksizleştiriyor.

Böylece, zaten epeydir görüntüden ibaret olan siyaset ehli, yazgının bir ironisi olarak bir görüntü üzerinden tartışılıyor.

Kürdlerin ulusal haklarının bizzat siyaset eliyle siyasetdışılaştırıldığı bu sürecin geçmiş süreçlere nazaran Kürdlerde heyecan uyandırmadığı ve sürecin temel söylemlerinin bütün çabalara rağmen toplumsallaşmadığı birçok siyasi gözlemci tarafından teyit ediliyor. DEM Parti tabanının söz konusu görüntülere oldukça yüksek tonda tepki göstermesinin bir nedeninin de yürütülen ‘’siyasetsizlik siyaseti’’nden duyulan memnuniyetsizlik olduğu kanaatindeyim. Çeyrek asırdır geliştirilen paradigmanın gelip bir sınıra dayandığı ve bu süreçle ete kemiğe büründürülmeye çalışıldığı çok açık. Statüsüzlük ve entegrasyon söylemleri üzerine kurulu paradigma ile toplumsal zemin arasında önemli bir uyuşmazlık olduğu çeşitli vesilelerle kamusal alan tartışmalarına yansıyor. Paradigmanın pasif aktarıcıları olarak siyasetçilerin verdiği mezkur görüntü de bir 'tarz-ı siyaset'(sizliğ)in gelip dayandığı sınırı gözler önüne sermesi açısından oldukça ‘’ikonik’’ bir anlam taşıyor.

Bir ‘çocukluk’ fotoğrafı

Sömürgecilik, yalnızca fiziksel tahakkümle sınırlı kalmayıp sömürge insanını bağımlı ve yetersiz kılarak/hissettirerek; özerkliğini ve erişkinliğini sistematik olarak aşındırmaya çalışan bir süreçtir. Bu nedenle sömürgeci söylem, sömürgeleştirdiği insanı çoğu zaman bir ‘çocuk’ gibi tasvir eder ve kurgular. Sömürge insanı, kendisine dayatılan hiyerarşik ve eşitsiz ilişki biçimini içselleştirdiği oranda buna uygun davranışlar geliştirme eğilimi gösterir. Bu asimetrik ilişkinin davranış biçimleri, politik karşılaşmalarda da kendini gösterir.

Erdoğan – DEM Parti karşılaşması, kolonyal karşılaşmaların ‘kusuruz’ bir temsili olarak okunabilir. Eleştiriler genel olarak siyasetçilerin el pençe divan durmasına yoğunlaşsa da Kürdleri asıl rahatsız eden görüntünün egemen karşısında sergilenen ‘’çocuklaşma’’ hali olduğu kanaatindeyim. Elleri kenetli DEM Parti heyeti; gözlerindeki ışıltı, yüzlerindeki telaşlı heyecanla, karşısındaki egemenin ‘’otoriter/müşfik baba’’ imajını tahkim ederken; kolonyal söylemin inşa etmeye çalıştığı, yetişkinliği gasp edilmiş sömürge insanını da performe etmiş oluyor. Siyasi elitin egemen kimlik karşısında ‘başı okşanmış çocuğa dönüşmesi’ özellikle DEM Parti tabanında ciddi bir rahatsızlık uyandırdı; bu rahatsızlığı dijital kamusal alan üzerinden de ölçmek mümkün. Temsilcilerini asimetrik ve çarpık bir ilişkinin tarafı olarak görmek rahatsız edicidir. Söz konusu görüntülerde -sezgisel ve politik bir kavrayışla- kolayca fark edilebilen çarpık kolonyal ilişkinin birçok Kürdün milli duygularına dokunduğunu tahmin etmek güç değil.

Muktedir karşısında el pençe divan duruşunuz nasıl ki muhalif siyasi aktör olma niteliğinizi tartışmalı hale getiriyorsa; egemen kimlik karşısındaki edilgen ve ‘’çocuksu’’ tavrınız da bağımsız politik özne olma hüviyetinizi ortadan kaldırır. Bu iki yönlü gelişmeyi Türkiyelileşme siyasetinin olağan ve beklendik sonucu olarak okumak da mümkün. Öte yandan söz konusu görüntüler, kolonyal koşullarda ‘entegrasyon’un neye tekabül ettiğini/edeceğini çarpıcı biçimde gözler önüne sermiş oldu.

Sınırın iki yanı

Bunlarla birlikte kolonyal süreç statik ve tek yönlü bir tahakküm ilişkisini ifade etmez. Kolonyal karşılaşmalar doğası gereği gerilimli ve çelişkili karşılaşmalardır. Hiyerarşik ve eşitsiz ilişki biçimleri; önemli yeniden tanımlama potansiyelleri de barındırır. Birçok teorisyenin de tespit ettiği gibi, kolonyal ilişki yalnızca baskı üretmez, aynı zamanda yeni öznellikler ve direniş biçimleri de üretir. Bahse konu ettiğimiz fotoğraflardaki görüntüler de donuk birer sabite olmayıp taraflar açısından belli ‘ikircilikler’ barındır. Bu tür çarpık ilişki biçimlerinin aktif-gözlemci öznelerde yarattığı huzursuzluk ve gerilim, kolonizatör kurgu açısından sarsıcı bir potansiyele sahip olduğu gibi verili durumu dönüştürebilecek bir nitelik de taşır. Toplumdaki iç-huzursuzlukla birlikte, (self)kolonyal mekanizmayı sarsma/dönüştürme kapasitesinin de gittikçe büyüdüğünü düşünenlerdenim. Sınırın bu yanından bakılınca, iç-dış hudut çizgilerinin görünürleştikçe silikleştiğini görmek umut vadediyor. 



Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Şimdi Zamanı mı?

'Kurmancên Reş' û Çavşîntirîn Kurd di Pêvajoya Self-kolonîzasyonê de